Czy kannabinoidy to przełom czy terapia wspomagająca w chorobie Parkinsona?

Choroba Parkinsona (Parkinson’s disease – PD) jest drugim pod względem częstości występowania schorzeniem neurodegeneracyjnym na świecie, dotykającym około 1% populacji powyżej 60. roku życia [1, 2]. Jej patofizjologia opiera się na postępującej degeneracji neuronów dopaminergicznych w istocie czarnej (substantia nigra), co prowadzi do deficytu dopaminy w prążkowiu [2]. Skutkuje to wystąpieniem charakterystycznych objawów ruchowych, takich jak bradykinezja (spowolnienie ruchowe), sztywność mięśniowa i drżenie spoczynkowe, a także szeregu objawów nieruchowych [2, 3].

Współczesna farmakoterapia, opierająca się głównie na lewodopie (L-DOPA) i agonistach dopaminy, skutecznie łagodzi objawy w początkowych fazach choroby. Jednakże jej długotrwałe stosowanie wiąże się z rozwojem powikłań ruchowych, takich jak oscylacje w odpowiedzi na leczenie oraz dyskinezy (ruchy mimowolne) [4]. W obliczu tych ograniczeń rosnące zainteresowanie budzi potencjał terapeutyczny związków pochodzących z konopi. Niniejsza analiza weryfikuje te nadzieje w świetle aktualnych dowodów naukowych.

System endokannabinoidowy jako cel terapeutyczny

Aby zrozumieć potencjał leczniczy konopi, należy przyjrzeć się systemowi endokannabinoidowemu (ECS). Jest to złożony układ sygnalizacji komórkowej, który moduluje transmisję synaptyczną w zwojach podstawy mózgu – obszarze kluczowym dla kontroli ruchu [2, 5]. ECS składa się z:

• Receptorów kannabinoidowych: Głównie typu CB1 (obecnych w ośrodkowym układzie nerwowym) oraz CB2 (związanych z układem odpornościowym, w tym z komórkami mikrogleju w mózgu) [2, 6].

• Endokannabinoidów: Endogennych ligandów, takich jak anandamid (AEA) i 2-arachidonyloglicerol (2-AG).

• Enzymów: Odpowiedzialnych za syntezę i degradację tych związków, np. hydrolazy amidu kwasu tłuszczowego (FAAH) [2, 6].

W przebiegu choroby Parkinsona obserwuje się istotne zmiany w funkcjonowaniu ECS. Badania wskazują, że system ten staje się nadaktywny w zwojach podstawy, co może być mechanizmem kompensacyjnym lub patologicznym [4]. Co istotne, receptory CB1 są gęsto rozmieszczone na zakończeniach neuronów w prążkowiu, gałce bladej i istocie czarnej, co umożliwia im modulowanie uwalniania neuroprzekaźników takich jak glutaminian i GABA (kwas gamma-aminomasłowy) [2, 5].

Farmakologia fitokannabinoidów

W roślinie Cannabis sativa zidentyfikowano ponad 100 fitokannabinoidów [1]. Do najlepiej poznanych należą:

1. Delta-9-tetrahydrokannabinol (THC): Główny składnik psychoaktywny. Działa jako częściowy agonista receptorów CB1 i CB2. Choć wykazuje działanie przeciwbólowe i miorelaksacyjne, jego stosowanie wiąże się z ryzykiem działań niepożądanych, takich jak psychoza czy lęk [4, 6].

2. Kannabidiol (CBD): Związek niepsychoaktywny o złożonym profilu farmakologicznym. Działa jako negatywny allosteryczny modulator receptorów CB1, a także oddziałuje na receptory serotoninowe 5-HT1A, waniloidowe TRPV1 oraz receptory jądrowe PPARγ [4, 6, 7].

Potencjał neuroprotekcyjny: Nadzieje z badań przedklinicznych

Badania na modelach zwierzęcych (np. szczury z uszkodzeniami wywołanymi przez 6-OHDA) dostarczyły dowodów na neuroprotekcyjne właściwości kannabinoidów. Wykazano, że związki te mogą chronić neurony dopaminergiczne poprzez redukcję stresu oksydacyjnego, hamowanie ekscytotoksyczności oraz modulację neuroinflamacji (stanu zapalnego mózgu) [2, 4].

Szczególnie obiecujące wyniki uzyskano dla tetrahydrokannabiwaryny (Δ9-THCV). W badaniach na gryzoniach wykazano, że związek ten posiada unikalny profil farmakologiczny:

• Działa jako antyoksydant.

• Blokuje receptory CB1 (co może łagodzić spowolnienie ruchowe).

• Aktywuje receptory CB2 (działanie przeciwzapalne).

Badania potwierdziły, że przewlekłe podawanie Δ9-THCV łagodziło deficyty ruchowe i chroniło neurony istoty czarnej w modelach zwierzęcych PD [8]. Podobne właściwości neuroprotekcyjne w modelach in vitro i in vivo wykazano dla CBD, które działa m.in. poprzez mechanizmy antyoksydacyjne niezależne od receptorów kannabinoidowych [6].

Skuteczność kliniczna: Konfrontacja z rzeczywistością

Mimo silnych dowodów przedklinicznych, wyniki badań z udziałem ludzi są zróżnicowane i zależą od metodologii oraz rodzaju podawanej substancji.

Objawy ruchowe

Systematyczny przegląd literatury i metaanaliza przeprowadzona przez Urbi et al. (2022), obejmująca 5 badań randomizowanych (RCT) i 18 badań nierandomizowanych, wykazała brak przekonujących dowodów na to, że konopie leczą zaburzenia ruchowe w PD [1].

• Brak efektu w RCT: W badaniu randomizowanym Carroll et al. (2004) z użyciem ekstraktu z konopi (Cannador) nie stwierdzono obiektywnej poprawy w skali UPDRS (Unified Parkinson's Disease Rating Scale) ani zmniejszenia dyskinez [9]. Podobnie, najnowsze badanie Liu et al. (2024), oceniające krótkoterminowe stosowanie CBD z niską dawką THC, nie wykazało poprawy funkcji motorycznych w porównaniu z placebo, odnotowując przy tym silny efekt placebo [10].

• Subiektywna poprawa: W badaniach obserwacyjnych i ankietowych pacjenci często zgłaszają poprawę. W badaniu Lotan et al. (2014) palenie konopi przyniosło znaczącą poprawę w zakresie drżenia, sztywności i bradykinezji (p < 0,001) [11]. Podobnie w ankiecie Venderová et al. (2004), 45,9% pacjentów zgłosiło subiektywną poprawę objawów [12].

Tabela 1. Porównanie wyników wybranych badań klinicznych nad wpływem kannabinoidów na objawy choroby Parkinsona

Objawy nieruchowe

Większy potencjał terapeutyczny obserwuje się w obszarze objawów nieruchowych, które znacząco obniżają jakość życia pacjentów.

• Psychoza: W pilotażowym badaniu Zuardi et al. (2009) wykazano, że CBD (w dawkach 150–400 mg/dobę) znacząco redukowało objawy psychotyczne u pacjentów z PD, nie pogarszając przy tym funkcji motorycznych, co jest przewagą nad klasycznymi neuroleptykami [15].

• Zaburzenia snu i lęk: Badanie Ruver-Martins et al. (2025) typu case series na małej grupie pacjentów (n=6) wykazało, że ekstrakt z przewagą THC nad CBD (stosunek ok. 9:1) istotnie poprawił bezsenność (ocenianą skalą ISI, p = 0,03) po 60 dniach stosowania. Należy jednak podkreślić, że efekt ten zaobserwowano wyłącznie w grupie przyjmującej wyższą dawkę (ok. 1 mg THC dziennie), a nie w grupie dawki niższej [3].

• Jakość życia: Chagas et al. (2014) odnotowali, że CBD (300 mg/dobę) znacząco poprawiło jakość życia pacjentów mierzoną kwestionariuszem PDQ-39 (p = 0,05), mimo braku wpływu na motorykę [13].

Bezpieczeństwo i akceptacja terapii

Profil bezpieczeństwa kannabinoidów w chorobie Parkinsona jest zróżnicowany.

• CBD: Jest zazwyczaj dobrze tolerowane. Działania niepożądane są łagodne i obejmują zmęczenie, biegunkę czy zmiany apetytu, choć przy wysokich dawkach może dochodzić do interakcji wątrobowych [4, 7].

• THC: Produkty zawierające THC niosą ryzyko działań psychoaktywnych, zawrotów głowy i senności. Warto odnotować, że w badaniu Liu et al. (2024) w grupie leczonej obserwowano wyższą częstość występowania łagodnych zdarzeń niepożądanych, głównie zawrotów głowy, w porównaniu do placebo [10]. Jest to szczególnie istotne w populacji starszych pacjentów z PD, narażonej na upadki i zaburzenia poznawcze [1].

Mimo ryzyk, ankiety wskazują na wysoką akceptację dla stosowania medycznej marihuany i CBD (powyżej 80%). Badanie Barré et al. (2024) wykazało, że obecność objawów lękowych jest istotnym czynnikiem zwiększającym akceptację dla terapii kannabinoidami wśród pacjentów [16].

Podsumowanie i wnioski

Obecny stan wiedzy, oparty na rygorystycznych kryteriach medycyny opartej na faktach (EBM), nie pozwala na rekomendowanie kannabinoidów jako terapii pierwszego rzutu w leczeniu objawów ruchowych choroby Parkinsona. Dowody na ich skuteczność w redukcji drżenia czy sztywności są obecnie niewystarczające. Jednakże kannabinoidy, a w szczególności CBD oraz ekstrakty o kontrolowanym składzie, wykazują obiecujący potencjał jako terapia wspomagająca w łagodzeniu uciążliwych objawów nieruchowych (psychoza, zaburzenia snu, lęk), co potwierdzają mniejsze badania kliniczne i obserwacyjne. Należy jednak pamiętać, że wiele z tych doniesień pochodzi z badań na małych grupach pacjentów, co wymaga ostrożnej interpretacji wyników. Kannabinoidy nie zastępują leczenia dopaminergicznego, ale mogą być rozważane jako terapia uzupełniająca w wybranych przypadkach, pod ścisłym nadzorem lekarskim.

Bibliografia

1. Urbi B, Corbett J, Hughes I, et al. Effects of Cannabis in Parkinson’s Disease: A Systematic Review and Meta-Analysis. Journal of Parkinson’s Disease. 2022;12(2):495–508.

2. Fernández-Ruiz J. The endocannabinoid system as a target for the treatment of motor dysfunction. British Journal of Pharmacology. 2009;156(7):1029–1040.

3. Ruver-Martins AC, Martinez IAR, Holla VG, et al. Low doses of cannabis extract ameliorate non-motor symptoms of Parkinson’s disease patients: a case series. Frontiers in Human Neuroscience. 2025;18:1466438.

4. More SV, Choi DK. Promising cannabinoid-based therapies for Parkinson’s disease: motor symptoms to neuroprotection. Molecular Neurodegeneration. 2015;10:17.

5. Peres FF, Lima AC, Hallak JEC, et al. Cannabidiol as a Promising Strategy to Treat and Prevent Movement Disorders? Frontiers in Pharmacology. 2018;9:482.

6. Schouten M, Dalle S, Mantini D, Koppo K. Cannabidiol and brain function: current knowledge and future perspectives. Frontiers in Pharmacology. 2024;14:1328885.

7. Zuardi AW, Crippa JA, Hallak JE, et al. Cannabidiol for the treatment of psychosis in Parkinson’s disease. Journal of Psychopharmacology. 2009;23(8):979–983.

8. García C, Palomo-Garo C, García-Arencibia M, et al. Symptom-relieving and neuroprotective effects of the phytocannabinoid Δ9-THCV in animal models of Parkinson’s disease. British Journal of Pharmacology. 2011;163(7):1495–1506.

9. Carroll CB, Bain PG, Teare L, et al. Cannabis for dyskinesia in Parkinson disease: A randomized double-blind crossover study. Neurology. 2004;63(7):1245–1250.

10. Liu Y, Bainbridge J, Sillau S, et al. Short-term cannabidiol with delta-9-tetrahydrocannabinol in Parkinson disease: a randomized trial. Movement Disorders. 2024;39(5):863–875.

11. Lotan I, Treves TA, Roditi Y, Djaldetti R. Cannabis (Medical Marijuana) Treatment for Motor and Non-Motor Symptoms of Parkinson Disease: An Open-Label Observational Study. Clinical Neuropharmacology. 2014;37(2):41–44.

12. Venderová K, Růžička E, Voříšek V, Višňovský P. Survey on cannabis use in Parkinson’s disease: subjective improvement of motor symptoms. Movement Disorders. 2004;19(9):1102–1106.

13. Chagas MH, Zuardi AW, Tumas V, et al. Effects of cannabidiol in the treatment of patients with Parkinson’s disease: an exploratory double-blind trial. Journal of Psychopharmacology. 2014;28(11):1088–1098.

14. Sieradzan KA, Fox SH, Hill M, et al. Cannabinoids reduce levodopa-induced dyskinesia in Parkinson’s disease: a pilot study. Neurology. 2001;57(11):2108–2111.

15. Zuardi AW, Crippa JA, Hallak JE, et al. Cannabidiol for the treatment of psychosis in Parkinson’s disease. Journal of Psychopharmacology. 2009;23(8):979-983.

16. Barré T, Cazorla G, Di Beo V, et al. Acceptability of and attitudes to the therapeutic use of cannabis and cannabidiol in people with Parkinson’s disease: A French survey. Clinical Parkinsonism & Related Disorders. 2024;11:100286.